Spadek z gospodarstwem rolnym: czy spadkobierca płaci podatek?
Dziedziczenie gospodarstwa rolnego to dla wielu rolników zarówno szansa na kontynuację działalności, jak i wyzwanie podatkowe. Klaudia Kanschik z kancelarii Kraftax przedstawia najważniejsze zasady opodatkowania nabycia gospodarstwa rolnego w drodze spadku.
Dziedziczenie ziemi i gospodarstw rolnych to codzienność na wsi. Jakie płaci się za dziedziczenie podatki?
Istnieją dwie drogi skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania nabytego spadku. Ustawa wyszczególnia zwolnienie przedmiotowe oraz zwolnienie podmiotowe.
Zwolnienie przedmiotowe w przypadku gospodarstwa rolnego
W przypadku dziedziczenia gospodarstw rolnych można skorzystać ze zwolnienia przedmiotowego.
Przepis ustawy stanowi, że zwalnia się od podatku nabycie własności gruntów, stanowiących gospodarstwo rolne (wraz z będącymi ich częścią składową drzewami i innymi roślinami) pod warunkiem, że w jego wyniku:
- zostanie utworzone lub powiększone gospodarstwo rolne, a powierzchnia gospodarstwa rolnego utworzonego lub powstałego w wyniku powiększenia będzie nie mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha oraz
- gospodarstwo to będzie prowadzone przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia.
Zwolnieniu przedmiotowemu podlega także nabycie przez rolnika pojazdów rolniczych i maszyn rolniczych oraz części do tych pojazdów i maszyn.
Warunek: pojazdy i maszyny rolnicze w ciągu 3 lat od daty otrzymania nie zostaną przez nabywcę sprzedane lub darowane osobom trzecim.
Niedotrzymanie tego warunku powoduje utratę zwolnienia.
Zwolnienie podmiotowe
Jeżeli brak jest ma możliwości skorzystania z opisanego powyżej zwolnienia przedmiotowego należy pamiętać również o zwolnieniu podmiotowym dla najbliższej rodziny.
Gdy spadkobiercami są:
- małżonek,
- zstępni,
- wstępni,
- rodzeństwo,
- ojczym lub macocha
– nabycie spadku będzie zwolnione z opodatkowania, pod warunkiem zgłoszenia tego faktu właściwemu organowi podatkowemu w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.
Formalności związane z nabyciem spadku
Przy nabyciu spadku w wyniku sporządzonego aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz nie dokona zgłoszenia podatkowego dotyczącego nabycia spadku. Po uzyskaniu zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia spadkobiercy są zobowiązani samodzielnie złożyć do urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych:
- SD-3 w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego;
- SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
W przypadku dziedziczenia nieruchomości, właściwy będzie urząd skarbowy, na którego terenie jest ona położona. Chcąc skorzystać ze zwolnienia podmiotowego każdy ze spadkobierców dokonuje odrębnego zgłoszenia swojej części spadku.
Formularz SD-Z2 można również złożyć za pośrednictwem portalu e-Urząd Skarbowy.
W przypadku niespełnienia powyżej wskazanych przesłanek do zwolnienia przedmiotowego lub niedochowania terminu na złożenie formularza SD-Z2 konieczne będzie opodatkowanie spadku zgodnie z wytycznymi dla poszczególnych grup podatkowych.
Termin na złożenie formularza SD-Z2 nie może być przywrócony.
Duński farmer nie strajkuje. Szczegóły Green Tripartie Agreement – Zielone Porozumienie Trójstronne
Kwoty wolne od podatku dla poszczególnych grup podatkowych
Ustawa wyszczególnia grupy podatkowe, dla których przewidziane są określone kwoty wolne od podatku.
Opodatkowaniu podlegać będzie zatem jedynie nabycie, własności rzeczy i praw majątkowych o wartości przekraczającej:
- 36 120 zł dla I grupy podatkowej, czyli najbliższej rodziny: małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha;
- 27 090 zł dla II grupy podatkowej, czyli dalszej rodziny: dzieci rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków;
- 5 733 zł dla III grupy podatkowej, czyli innych osób niespokrewnionych.
Gdy wartość odziedziczonych rzeczy przez najbliższą rodzinę nie przekroczą kwoty wolnej 36 120 zł, nie ma obowiązku ich zgłoszenia do urzędu skarbowego.
Limit należy zsumować wartość majątku nabytego od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz w ciągu pięciu poprzednich lat.
Przykład
Pan Tomasz odziedziczył w 2018 r. gospodarstwo rolne 20 ha, które prowadził nieprzerwanie od momentu nabycia spadku. Nie zapłacił podatku od spadków i darowizn, gdyż skorzystał ze zwolnienie przedmiotowego.
Jednak w niedalekiej przyszłości (początek 2026 r.) planuje sprzedaż, odziedziczonego gospodarstwa rolnego.
Pan Tomasz zastanawia się, czy w związku ze sprzedażą utraci zwolnienie z podatku od spadków i darowizn, z którego skorzystał przy nabyciu spadku i będzie musiał zapłacić podatek.
Warunkiem zwolnienia jest prowadzenie gospodarstwa przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia. W przypadku Pana Tomasza niewątpliwie okres ten upłynął. Tym samym planowana sprzedaż gospodarstwa rolnego nie spowoduje utraty przedmiotowego zwolnienia w podatku od spadków i darowizn. Jest dokonana po upływie 5 lat, przez które Pan Tomasz był zobowiązany prowadzić nabyte w spadku gospodarstwo rolne.
Klaudia Kanschik, konsultant podatkowy w kancelarii KrafTax
Artykuł nie stanowi porady prawnej – swój przypadek skonsultuj ze specjalistą.
Podstawa prawna: art. 4 ust. 1 pkt. 1, art. 4a, art. 9, art. 17a Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1837 z późn. zm.).
Inne wybrane artykuły podatkowo-prawne:
Grupa producentów rolnych a podatki
Podatkowe aspekty handlu detalicznego
Ulga w podatku od nieruchomości
Pracownicy sezonowi – obowiązki pracodawcy
