Osobne rozliczenie podatku VAT przez osoby prowadzące działalność w ramach wspólnego gospodarstwa

Rządowa nowelizacja ustawy o VAT ma istotnie zmienić zasady rozliczania podatku przez osoby prowadzące działalność rolniczą w ramach jednego gospodarstwa. W praktyce nowe przepisy będą miały szczególne znaczenie dla małżonków, którzy korzystają ze wspólnego majątku, ale faktycznie prowadzą działalność rolniczą niezależnie od siebie.

Nowa zmiana ma umożliwić traktowanie takich osób jako odrębnych podatników VAT.

Nie oznacza to jednak, że samo pozostawanie współwłaścicielami gospodarstwa wystarczy do osobnego rozliczania podatku. Kluczowe będzie to, czy działalność każdego z nich rzeczywiście ma samodzielny charakter.

INDIE. Jedź z nami! Podróż życia dla rolników, producentów rolnych i ogrodników

Obecne zasady obowiązujące podatników ze wspólnym gospodarstwem

Obowiązujące przepisy przewidują szczególne rozwiązanie dla osób fizycznych prowadzących gospodarstwo rolne, leśne lub rybackie.

W przypadku takiej działalności zgłoszenia rejestracyjnego dla celów VAT może obecnie dokonać tylko jedna osoba.

To na nią wystawiane są faktury dotyczące zakupów i to ona dokumentuje sprzedaż produktów rolnych.

W konsekwencji nawet jeżeli np. oboje małżonkowie faktycznie zajmują się działalnością rolniczą w gospodarstwie należącym do ich majątku wspólnego, przepisy nie pozwalają im swobodnie występować jako dwaj odrębni podatnicy VAT w odniesieniu do tej działalności.

Planowana nowelizacja ma odejść od tego rozwiązania.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE jako impuls zmiany Zmiana nie jest przypadkowa. Jej źródłem jest wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 24 marca 2022 r. w sprawie C-697/20.

Sprawa dotyczyła małżonków prowadzących działalność rolniczą przy wykorzystaniu gospodarstwa objętego wspólnością majątkową. TSUE zakwestionował automatyczne założenie, że wspólne gospodarstwo musi oznaczać także jednego podatnika VAT.

Zdaniem Trybunału, małżonkowie mogą zostać potraktowani jako odrębni podatnicy, jeżeli każde z nich faktycznie prowadzi działalność w sposób niezależny.

Sama okoliczność korzystania ze wspólnego majątku nie może zatem przesądzać o braku samodzielności gospodarczej.

Podatek rolny w 2026 poszedł w dół – ile daniny zapłacisz za grunt rolny?

Odrębna rejestracja będzie możliwa, ale pod pewnymi warunkami

Po wejściu w życie nowych przepisów osoby prowadzące działalność rolniczą w ramach tego samego gospodarstwa będą oceniane według ogólnych zasad określających, kto jest podatnikiem VAT.

W praktyce istotne będzie więc nie tyle to, do kogo formalnie należy gospodarstwo, ale w jaki sposób działalność jest rzeczywiście prowadzona. Jeżeli można wykazać, że poszczególne osoby samodzielnie organizują swoją działalność, działają na własny rachunek i ponoszą związane z nią ryzyko gospodarcze, wspólne gospodarstwo nie powinno uniemożliwiać im osobnej rejestracji dla celów VAT.

Tak właśnie wyjaśniono cel projektowanej zmiany w uzasadnieniu do ustawy.

Dla podatników mających wspólne gospodarstwo może to oznaczać znacznie większą elastyczność niż obecnie. Możliwy będzie także model, w którym jedna z osób pozostanie rolnikiem ryczałtowym, natomiast druga zrezygnuje ze zwolnienia i będzie rozliczać VAT według zasad ogólnych.

Ustawodawca dostrzega jednak problem, który może pojawić się przy takim modelu.

Rolnik będący czynnym podatnikiem VAT może odliczać podatek naliczony związany ze swoją działalnością opodatkowaną. Rolnik ryczałtowy korzysta natomiast ze szczególnego mechanizmu zryczałtowanego zwrotu VAT.

Jeżeli obie osoby prowadzą działalność przy wykorzystaniu tego samego gospodarstwa i wspólnych składników majątku, konieczne staje się jednoznaczne ustalenie, które zakupy oraz która sprzedaż dotyczą działalności każdego z nich.

Bez odpowiedniej dokumentacji mogłoby dojść przykładowo do sytuacji, w której jeden z podatników odliczałby podatek naliczony na zasadach ogólnych, a drugi dostawałby (w odniesieniu do tych samych towarów i usług) zryczałtowany zwrot podatku.

Dlatego nowelizacja oprócz większej swobody w rejestracji przewiduje również dodatkowe obowiązki dokumentacyjne. Ich celem ma być umożliwienie organom podatkowym sprawdzenia czy działalności prowadzone w obrębie jednego gospodarstwa rzeczywiście są od siebie oddzielone.

JurczykFARM stawia na profesjonalne przechowalnictwo zbóż z Riela Polska

Rolnik ryczałtowy będzie prowadził ewidencję

Nowy obowiązek nie będzie dotyczył wszystkich rolników ryczałtowych. Pojawi się wtedy, gdy w ramach jednego gospodarstwa rolnego, leśnego lub rybackiego będą funkcjonować co najmniej dwaj odrębni podatnicy, a przynajmniej jeden z nich zrezygnuje ze zwolnienia dla rolników ryczałtowych i będzie rozliczał VAT na zasadach ogólnych.

W takim przypadku rolnik ryczałtowy będzie musiał dokumentować zarówno swoją sprzedaż, jak i zakupy. Ewidencja ma pozwalać na ustalenie:

jakie produkty rolne zostały sprzedane i jakie usługi rolnicze wykonano oraz jaka była ich wartość, wraz z informacją o zryczałtowanym zwrocie VAT i jego ewentualnych korektach;
jakie towary i usługi zostały nabyte oraz jaka była ich wartość;
z kim zawierano transakcje – wraz z danymi pozwalającymi zidentyfikować kontrahentów;
na podstawie jakich dokumentów dokonano sprzedaży lub zakupu.

Projekt nie narzuca przy tym konkretnej technicznej formy takiej ewidencji – najważniejsze będzie zgromadzenie wymaganych informacji.

To istotna zmiana w porównaniu z obecnymi obowiązkami rolnika ryczałtowego.

Dzisiaj zakres dokumentacji jest zdecydowanie węższy i obejmuje przede wszystkim przechowywanie otrzymanych faktur VAT RR.

Po zmianie przepisów osoby działające w opisanym modelu będą musiały gromadzić również pozostałe dowody sprzedaży i zakupów. Ewidencja oraz dowody sprzedaży i nabycia mają być przechowywane przez pięć lat.

Zaufanie równie ważne, co cena zboża: Tomasz Woźnowski, Cefetra

Co zmiana oznacza w praktyce?

Nowelizacja może rozwiązać problem, z którym od lat mierzą się przede wszystkim małżonkowie faktycznie prowadzący odrębne działalności rolnicze, ale korzystający ze wspólnego gospodarstwa.

Nowe przepisy nie będą jednak oznaczały automatycznej możliwości „podzielenia” jednego gospodarstwa na kilku podatników wyłącznie na potrzeby uzyskania korzystniejszego rozliczenia VAT.

Kluczowa pozostanie rzeczywista samodzielność działalności każdej z osób. W praktyce szczególnego znaczenia może więc nabrać możliwość wykazania, kto dokonuje konkretnych zakupów, kto sprzedaje produkty, z jakiej części majątku korzysta oraz jakie koszty związane są z jego działalnością.

Kiedy nowe zasady mogą zacząć obowiązywać?

Prace nad ustawą są już na zaawansowanym etapie. Sejm uchwalił nowelizację 17 lipca 2026 r. Następnie ustawa trafiła do Senatu, który 6 sierpnia przyjął 10 poprawek.

Ustawa wraz ze zmianami wróciła więc do Sejmu, który musi zdecydować, czy poprawki Senatu zaakceptować. Dopiero po zakończeniu prac parlamentarnych ustawa będzie mogła zostać przekazana prezydentowi.

Zgodnie z uchwalonym obecnie brzmieniem ustawy zasadniczym terminem jej wejścia w życie jest 1 stycznia 2027 r. Zmiany dotyczące możliwości odrębnego rozliczania VAT przez osoby prowadzące działalność w ramach wspólnego gospodarstwa nie zostały objęte wyjątkami przewidującymi późniejszą datę.

Jeżeli zatem termin ten nie zostanie zmieniony w dalszym toku prac legislacyjnych, nowe zasady dotyczące rolników powinny zacząć obowiązywać już od 1 stycznia 2027 r.

Karolina Tarka, konsultantka podatkowa w kancelarii KrafTax

Podstawa prawna:

ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. 2025 poz. 775 ze zm.),
rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, druk sejmowy 2677, Sejm X kadencji, 9 czerwca 2026 r.,
wyrok TSUE z 24 marca 2022 r. (sygn. C-697/20).

Niniejszy artykuł nie stanowi porady prawnej – swój przypadek skonsultuj ze specjalistą