Status prosumenta jako korzyść dla rolnika
Status prosumenta w sektorze agro-ogrodniczym może zwiększać niezależność energetyczną gospodarstwa oraz wpłynąć na ograniczenie kosztów energii. Przed rozpoczęciem własnej produkcji energii warto zapoznać się z zasadami dotyczącymi opodatkowania takiego rodzaju działalności, do czego zachęca Katarzyna Borszowska z kancelarii Kraftax.
Prosument energii odnawialnej (dalej zwany „prosumentem”) to odbiorca końcowy produkujący energię ze źródeł odnawialnych na własne potrzeby w mikroinstalacji.
Odbiorcą końcowym jest przykładowo odbiorca dokonujący zakupu energii na własny użytek. Do własnego użytku nie zalicza się energii elektrycznej zakupionej w celu jej magazynowania lub zużycia na potrzeby wytwarzania, przesyłania lub dystrybucji tej energii.
Prosumentem może być osoba fizyczna, przedsiębiorca.
Podukcja energii w przypadku prosumenta innego, niż odbiorca energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, wytwarzanie energii z odnawialnych źródeł nie może stanowić przedmiotu jego przeważającej działalności gospodarczej.
Mikroinstalacja to instalacja odnawialnego źródła energii (np. fotowoltaika):
- o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 50 kW,
- przyłączonej do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV albo,
- o mocy osiągalnej cieplnej w skojarzeniu nie większej niż 150 kW, w której łączna moc zainstalowana elektryczna jest nie większa niż 50 kW.
Charakterystyka działalności
Prosument ma prawo do rozliczenia energii elektrycznej wprowadzonej i pobranej z sieci elektroenergetycznej.
W tym celu niezbędne jest przyłączenie mikroinstalacji do sieci dystrybucyjnej, pod warunkiem spełnienia wymagań technicznych i ekonomicznych przyłączenia do sieci.
Przyłączenie odbywa się na zasadzie równoprawnego traktowania i przyłączania instalacji odnawialnego źródła energii w pierwszej kolejności.
Sposób rozliczania energii przez prosumentów
W systemie net-billingu, będącym obecnie domyślnym systemem rozliczania energii wytwarzanej przez prosumentów, nadwyżka energii elektrycznej wprowadzonej do sieci jest przeliczana na wartość pieniężną.
Sprzedawca zapisuje ją na koncie prosumenta jako depozyt prosumencki. Środki z depozytu służą do rozliczenia należności za energię elektryczną pobraną od sprzedawcy.
Wartość depozytu dotycząca danego miesiąca jest zwiększana przez zastosowanie współczynnika 1,23 i przypisywana do konta prosumenta w kolejnym miesiącu kalendarzowym.
Środki przypisane do depozytu prosumenckiego mogą być wykorzystywane przez 12 miesięcy od dnia ich przypisania do konta.
Jeżeli po okresie rozliczania pozostaje niewykorzystane saldo, odpowiednia jego część stanowi nadpłatę zwracaną przez sprzedawcę nie później niż do końca trzynastego miesiąca następującego po miesiącu, w którym energia została wprowadzona do sieci.
Jeżeli wartość energii wprowadzanej do sieci jest wyznaczana według RCEm, wysokość zwracanej nadpłaty nie może przekroczyć 20% wartości energii wprowadzonej do sieci w miesiącu, którego dotyczy zwrot.
Jeżeli wartość energii jest wyznaczana według RCE, wysokość zwracanej nadpłaty nie może przekroczyć 30% wartości energii wprowadzonej do sieci w miesiącu, którego dotyczy zwrot.
Obowiązki prosumenta: PIT, akcyza, i VAT PIT
Podstawową korzyścią, jaką niesie za sobą pełnienie roli prosumenta, jest wyłączenie z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych przychodów uzyskiwanych przez prosumentów z rozliczeń wytwarzanej przez niego w mikroinstalacji energii.
Poza zwiększeniem niezależności energetycznej, posiadanie mikroinstalacji oznacza zatem możliwość osiągnięcia dodatkowych korzyści w postaci nieopodatkowanych przychodów z wygenerowanej nadwyżki energii.
Akcyza Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Finansów z 25 czerwca w sprawie zwolnień od podatku akcyzowego, samo zużycie energii elektrycznej przez podmiot produkujący tę energię z generatorów, których łączna moc nie przekracza 1 MW, podlega zwolnieniu z akcyzy.
W przypadku natomiast, gdyby rolnik posiadał przykładowo instalację fotowoltaiczną o łącznej mocy większej niż 1 MW: choć w takiej sytuacji nie miałby już możliwości korzystania z powyższego wynikającego z Rozporządzenia zwolnienia z akcyzy dla zużycia energii produkowanej przez taką instalację, można byłoby rozważyć, czy możliwe będzie skorzystanie ze zwolnienia przewidzianego przez ustawę o podatku akcyzowym.
Przykład:
Zwolnione od akcyzy jest zużycie energii elektrycznej w procesie produkcji energii elektrycznej, jak również zużycie tej energii w celu podtrzymywania tych procesów produkcyjnych.
Aby możliwe było zakwalifikowanie zużywanej energii na powyższe cele do zwolnienia, konieczne jest, aby zużywana energia była ściśle, bezpośrednio i natychmiastowo związana z procesem wytwarzania energii elektrycznej lub podtrzymaniem tego procesu.
Przepisy o akcyzie za czynności opodatkowane akcyzą uznają m. in. sprzedaż energii nabywcy końcowemu na terytorium kraju, w tym przez podmiot nieposiadający koncesji na wytwarzanie, magazynowanie, przesyłanie, dystrybucję lub obrót energią elektryczną, który wyprodukował tę energię.
Nabywcą końcowym jest podmiot nabywający energię elektryczną, nieposiadający koncesji na wytwarzanie, magazynowanie, przesyłanie, dystrybucję lub obrót energią elektryczną z pewnymi wyjątkami, których nie stosuje się jednak do rolników.
Ze względu na to, że w przypadku rozliczania ewentualnej nadwyżki energii przez prosumenta, nabywcą energii jest podmiot posiadający koncesję tj. przedsiębiorca energetyczny, sprzedawanie temu podmiotowi nadwyżek energii nie podlega opodatkowaniu akcyzą.
VAT, czyli podatek od wartości dodanej
Zasadą jest, że sprzedaż energii elektrycznej podlega opodatkowaniu VAT.
Choć rolnik ryczałtowy korzysta ze zwolnienia z VAT dla dostaw produktów rolnych oraz świadczenia usług rolniczych, to jednak sprzedaż energii elektrycznej nie klasyfikuje się jako dostawy produktów rolnych ani świadczenia usług rolniczych.
Sprzedaż energii przez prosumenta na rzecz sprzedawcy (dystrybutora) energii elektrycznej jest traktowane przez organy podatkowe jako działalność gospodarcza – dokonywanie odpłatnej dostawy towarów.
W tym miejscu istotna będzie również możliwość zwolnienia prosumenta z obowiązku VAT.
Prosument, u którego wartość sprzedaży podlegającej opodatkowaniu VAT w poprzednim roku nie przekraczała 240 000 zł netto, może skorzystać ze zwolnienia podmiotowego z VAT.
Od 1 lutego 2025 r. podstawę opodatkowania VAT przy sprzedaży energii przez prosumenta stanowi iloczyn sumy ilości energii elektrycznej, którą wprowadzi on do sieci dystrybucyjnej w danym miesiącu oraz rynkowej miesięcznej ceny, przemnożony przez współczynnik 1,23, co stanowi kwotę brutto, którą należy pomniejszyć o kwotę podatku wyliczoną metodą „w stu”.
Obowiązek podatkowy tytułem sprzedaży energii powstaje w momencie wystawienia faktury, która powinna być wystawiona najpóźniej z chwilą upływu terminu płatności.
Jeżeli faktura nie została wystawiona w terminie lub stało się to z opóźnieniem – obowiązek podatkowy powstanie z chwilą upływu terminu na jej wystawienie, a gdyby go nie określono – z chwilą upływu terminu płatności.
Niniejszy artykuł nie stanowi porady prawnej – swój przypadek skonsultuj ze specjalistą
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (t.j. Dz.U. z 2026. poz.68)
- Rozporządzenie Ministra Finansów z 25 czerwca 2025 r. w sprawie zwolnień od podatku akcyzowego (t.j. Dz.U.2025. poz. 851)
- Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 412 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592 z późn. zm.).
