Prawo do przekazania 1,5% podatku rolnego na rzecz związków rolniczych

Podatnicy podatku rolnego mogą zdecydować, aby 1,5% należnej daniny zostało przekazane na rzecz rolniczych związków zawodowych. Łukarz Derendarz z kancelarii Kraftax wyjaśnia na łamach Agrokonsument, jak w praktyce skorzystać z tej możliwości oraz wskazuje, jakie podmioty są uprawnione do otrzymania wsparcia.

Odpis należnego podatku rolnego wprowadzony został na początku 2024 roku. W ramach nowelizacji do ustawy o podatku rolnym wprowadzono przepisy, które określają zasady przekazywania części podatku na rzecz określonych organizacji reprezentujących interesy rolników.

Mechanizm ten opiera się na dobrowolności i w swojej istocie przypomina rozwiązania znane z podatku PIT, gdzie podatnicy uprawnieni są do przekazywania 1,5% kwoty podatku dochodowego na rzecz organizacji pożytku publicznego.

W ocenie ustawodawcy rozwiązanie to ma na celu wzmocnienie roli związków zawodowych rolników indywidualnych jako podmiotów uczestniczących w życiu społecznym, reprezentujących interesy środowiska rolniczego wobec administracji publicznej oraz wspierających rozwój obszarów wiejskich.

Pieniądze pochodzące z 1,5% należnego podatku mogą być przeznaczane na realizację celów statutowych tych organizacji, w tym na:

• działalność pomocową,
• organizacyjną,
• edukacyjną,

zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Przypomnijmy, że przed wejściem w życie zmian prawnych jedynym beneficjentem podatku rolnego była gmina jako właściwa jednostka samorządu terytorialnego. Co ciekawe, w roku 2024 – mimo formalnego obowiązywania nowych przepisów – możliwość dokonywania odpisu 1,5% podatku rolnego była czysto iluzoryczna.

Wtedy to Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformowało bowiem, że żadna z organizacji wnioskujących o wpis na listę podmiotów uprawnionych do otrzymania 1,5% podatku rolnego nie spełniła warunków ustawowych w wymaganym terminie.

W efekcie, mimo gotowości części rolników do złożenia wniosków, wójtowie i burmistrzowie nie mieli podstawy prawnej do przekazania środków, gdyż nie istniał beneficjent spełniający kryteria ustawowe.

Minister właściwy do spraw rolnictwa sporządza co roku wykaz podmiotów uprawnionych do otrzymania 1,5% podatku rolnego i umieszcza go na stronie internetowej ministerstwa w terminie do ostatniego dnia lutego danego roku podatkowego.

Finalnie zatem pierwsze odpisy podatku rolnego trafiły do organizacji rolniczych dopiero w roku 2025 – choć zauważyć należy, że wobec braku stosownej akcji informacyjnej ze strony resortu rolnictwa świadomość istnienia takiego mechanizmu do dnia dzisiejszego nie jest powszechna.

Polska 22 lat w UE: zbudowaliśmy gospodarkę, eksport i rolnictwo. Polexit to spieprzy!

Katalog podmiotów uprawnionych do otrzymania wsparcia

Ustawodawca ściśle zdefiniował trzy grupy podmiotów, które mogą ubiegać się o status beneficjenta 1,5% podatku rolnego. Są to:

1. Związki zawodowe rolników indywidualnych – jeżeli spełniają następujące warunki:

• zostały wpisane do KRS co najmniej 6 lat przed dniem 1 stycznia danego roku podatkowego;
• mają na dzień 1 stycznia danego roku podatkowego struktury organizacyjne co najmniej w 10 województwach i co najmniej w 3 powiatach w każdym z tych województw, a liczba członków danego związku w każdym z powiatów wynosi co najmniej 30;
• źródłem finansowania ich działalności są wpłaty ze składek członkowskich, przy czym roczna składka członkowska wynosi co najmniej 50 zł.

2. Związki rewizyjne zrzeszające rolnicze spółdzielnie produkcyjne – pod warunkiem, że:

• zostały wpisane do KRS co najmniej 6 lat przed dniem 1 stycznia danego roku podatkowego;
• mają na dzień 1 stycznia danego roku podatkowego członkowskie rolnicze spółdzielnie produkcyjne co najmniej w 10 województwach i w co najmniej 3 powiatach w każdym z tych województw, a łączna liczba członków tych spółdzielni wynosi co najmniej 1500 osób.

3. Krajowy Związek Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych – o ile spełnia poniższe warunki:

• został wpisany do rejestru co najmniej 6 lat przed dniem 1 stycznia danego roku podatkowego;
• ma na dzień 1 stycznia danego roku podatkowego struktury organizacyjne co najmniej w 10 województwach, 3 powiatach w każdym z tych województw, a liczba członków każdego kółka wynosi co najmniej 30 osób;
• źródłem finansowania działalności są wpłaty ze składek członkowskich, przy czym roczna składka członkowska wynosi co najmniej 50 zł.

Powyższe wymogi z jednej strony mają gwarantować, że środki z dokonywanych przez rolników odpisów trafią do organizacji o realnym, ogólnopolskim zasięgu oddziaływania. Z drugiej strony są jednak tak rygorystyczne, że przynajmniej do końca lutego 2026 roku lista podmiotów uprawnionych ogranicza się zaledwie do dwóch pozycji.

Są to:

• Krajowy Związek Rewizyjny Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych z siedzibą w Warszawie;
• OPZZ Rolników i Organizacji Rolniczych z siedzibą w Warszawie.

Szczegółowe dane tych instytucji sprawdzić można w oficjalnym wykazie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dostępnym na stronie internetowej urzędu.

Organ podatkowy przekaże odpis na rachunek bankowy wybranego przez podatnika podmiotu uprawnionego jednorazowo w terminie do 31 grudnia roku podatkowego; gdyby termin ten nie został dochowany, organizacji przysługiwać będą odsetki ustawowe.

Przedsiębiorcy płacą na Fundusz Ochrony Rolnictwa

Procedura odpisu w praktyce – instrukcja dla rolnika

Aby skutecznie przekazać 1,5% należnego podatku rolnego, podatnik musi dopełnić szeregu formalności urzędowych.

Krok po kroku procedura prezentuje się następująco:

1. sprawdzenie, czy podatek rolny za dany rok podatkowy został w pełni zapłacony – wpłata podatku rolnego w niepełnej wysokości skutkuje tym, że organ podatkowy nie przekaże 1,5% jego wartości wybranej organizacji, a środki te w całości pozostaną w budżecie gminy;
2. pobranie formularza RPU-1 i wypełnienie danych podatnika – wniosek dostępny jest do pobrania na stronie podatki.gov.pl;
3. wskazanie w formularzu wybranej organizacji – należy podać numer wpisu podmiotu uprawnionego w KRS;
4. w przypadku podatnika będącego rolniczą spółdzielnią produkcyjną – wymagane będzie dodatkowe oświadczenie (formularz ZRPU-1) dotyczące decyzji członków zarządu o przekazaniu środków;
5. złożenie wniosku w odpowiednim urzędzie – właściwym dla miejsca położenia gruntów (wójt, burmistrz lub prezydent miasta). Wniosek może być również złożony za pomocą środków komunikacji elektronicznej – jeżeli rolnik dysponuje podpisem elektronicznym.

Cichy gigant ze Wschodu. Jak Ukraina zmienia reguły gry w europejskim rolnictwie

Wyrównanie dla gmin

Ustawodawca zwrócił uwagę na fakt, że przyznanie rolnikom prawa do dokonania odpisów podatku rolnego wiązać się będzie z uszczupleniem wpływów we właściwych jednostkach samorządu terytorialnego. Z tego względu z tytułu przekazania kwot podatku rolnego na rzecz podmiotów uprawnionych gminom przysługuje zwrot utraconych dochodów, który wypłacany będzie z budżetu państwa.

Gmina zobowiązana jest w tym celu do złożenia wniosku do właściwego wojewody w terminie do 31 marca następnego roku podatkowego.

Zwrot środków następuje co do zasady do 31 sierpnia roku, w którym ten wniosek złożono.

Z perspektywy samorządów zatem mechanizm ten nie obniży ich dochodów własnych: gminy przekazują środki organizacjom do końca grudnia, a następnie otrzymują pełną refundację tych kwot ze Skarbu Państwa za pośrednictwem wojewodów.

System ten został więc zaprojektowany tak, aby wsparcie organizacji rolniczych odbywało się kosztem budżetu centralnego, a nie lokalnych inwestycji gminnych.

Firma Miko z Barcina: skup kukurydzy, Riela Polska i neolityczny kurhan

Praktyczne znaczenie regulacji

Możliwość odpisu 1,5% podatku rolnego docelowo stanowić ma istotne narzędzie wzmacniania samorządności i reprezentacji środowiska rolniczego.

Dzięki niej rolnicy zyskują możliwość bezkosztowego wpływu na finansowanie organizacji, które w ich imieniu uczestniczą w procesach legislacyjnych, konsultacjach społecznych oraz debacie publicznej dotyczącej rolnictwa i wsi.

Niestety, że praktyczne znaczenie przekazywania 1,5% podatku rolnego pozostaje obecnie ograniczone.

Wynika to przede wszystkim z wyśrubowanych ustawowych warunków, jakie muszą spełniać organizacje rolnicze, aby zostać wpisanymi na listę podmiotów uprawnionych do otrzymywania środków.

Tak daleko idąca selektywność rodzi pytania o rzeczywistą dostępność tego instrumentu dla podatników oraz o stopień realizacji zasady pluralizmu organizacyjnego w środowisku rolniczym.

Mechanizm, który w założeniu ma wzmacniać oddolną reprezentację interesów rolniczych, prowadzić może do utrwalenia pozycji największych organizacji przy jednoczesnym wykluczeniu mniejszych i bliższych rolnikom indywidualnym struktur lokalnych.

Źródło prawa: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1344).

Niniejszy artykuł nie stanowi porady prawnej – swój przypadek skonsultuj ze specjalistą.